— câu trả lời thật lòng của một người từng nghĩ y hệt như bạn.
Nếu bạn từng lướt qua một người dạy kinh doanh và buột miệng: “Ông này đã giàu chưa? Đã mở công ty nghìn tỷ chưa? Không biết gì về kinh doanh mà cũng đòi dạy kinh doanh” — thì bài này viết cho bạn.
Và tôi nói trước: tôi cũng đã từng nghĩ giống bạn.
Tôi không đồng ý người ta dạy thứ mà họ không có, không biết. Như vậy rõ ràng là dối trá — và tôi chán ghét những người như vậy.
Cú vấp tên là Harvard
Nhưng có lần, tôi đang lang thang nghe một cuốn sách về trường Harvard — trường dạy kinh doanh nổi tiếng nhất thế giới. Một câu hỏi chặn ngang đầu tôi:
Vì sao nhiều người giàu có — vốn chẳng ngốc chút nào — lại cho con mình đi học kinh doanh từ những giáo sư mà phần lớn chưa từng tự tay mở một doanh nghiệp?
Nếu “chưa từng làm thì không được dạy” là đúng, thì cho con tự học từ chính mình có phải hơn không?
Khi những người giàu có và thành công nghĩ khác tôi, tôi buộc phải xem xét lại thật kỹ — để tránh cái bẫy tự phụ. Vì tôi luôn tin một điều: một hiểu biết sai về khái niệm sẽ dẫn đến một kết luận sai, kết luận sai dẫn đến hành động sai, và hành động sai sẽ dẫn đến kết quả khó khăn, thiệt hại — cho chính đời tôi.
Rút cuộc, kinh doanh là gì?
Tôi mở rộng câu hỏi: có phải cứ bán phở, bán quần áo, bán sản phẩm vật lý mới gọi là kinh doanh không?
Và tôi nhận ra một điều hơi xấu hổ: tất cả các “khái niệm về kinh doanh” trong đầu tôi lúc đó chỉ là suy nghĩ tự phát của chính tôi — chứ chưa bao giờ là một khái niệm tôi thực sự tra cứu và suy xét.
Rồi tôi tìm được một định nghĩa mà tôi cho là đúng, từ thầy Giản Tư Trung. Đại ý:
Kinh doanh là tìm ra vấn đề của xã hội, giải quyết vấn đề đó một cách tử tế, và nhận lại phần thưởng tương xứng.
Nếu vậy thì: một khi có bất cứ cách nào giải quyết vấn đề của xã hội — đó đã là kinh doanh rồi. Ai quan tâm cách giải quyết đó có phải là bán phở hay bán quần áo hay không chứ?
Bạn để ý mà xem: chính Harvard cũng đang làm kinh doanh — chiến lược tuyển sinh, cách định giá học phí… đều là kinh doanh cả. Chỉ là theo cách mà những người khác không nghĩ đến.
Luật sư có cần ngồi tù trước khi bào chữa không?
Tôi nghĩ tiếp về những người làm nghề tư vấn. Ví dụ luật sư: họ có trải qua hoàn cảnh của gia chủ đâu? Dựa vào đâu họ dám tư vấn?
Chẳng phải là dựa vào hiểu biết từ sách vở và việc nghiên cứu các trường hợp tương tự một cách có hệ thống đó sao?
Rồi tôi tự hỏi một câu quan trọng hơn: có thực sự trên đời có tình huống nào lặp lại 100% giống tình huống khác không?
Câu trả lời là không. Hoàn toàn không. Mọi trường hợp chỉ tương tự nhau. Nghĩa là: khi tôi — hay bất kỳ ai — đem cái gọi là “kinh nghiệm thực tế” của mình đi giải quyết một chuyện mới, thì nó cũng đã là lý thuyết rồi. Cái đang gặp không bao giờ giống hệt cái đã trải qua.
Vậy nếu mọi tình huống đều khác nhau:
- Học từ một người khác để giải quyết chuyện của mình — có được không? Được.
- Học từ người khác để giải quyết chuyện của người khác — có được không? Cũng được.
Miễn sao có một hệ thống bài bản. Học từ nhiều người còn hơn tự học. Cách truyền thừa hiểu biết của nhân loại, ngàn đời nay, đều đi con đường này cả.
Thực ra không có ranh giới nào rõ ràng giữa đâu là lý thuyết và đâu là thực tế.
Vậy còn tôi — tôi lấy gì để dạy?
Nói cho công bằng: trải nghiệm thực tế là quan trọng. Vậy tôi có nó không?
Ngay lúc này, tôi đang tìm khách hàng, viết thông điệp marketing, định giá, tạo lời chào hàng, làm nội dung quảng bá… Mỗi hoạt động nhỏ đó — bạn để ý — là cả một ngành riêng. Có công ty chỉ chuyên chạy quảng cáo cho công ty khác. Có công ty chỉ chuyên tư vấn chiến lược cho công ty khác. Từng công việc mà người ta cần cả một công ty để làm hộ — thì người đi dạy phải tự tay làm tất cả.
Cái đó không gọi là kinh nghiệm thì gọi là gì?
Quay lại thực tế: một mô hình kinh doanh gồm những thành tố nào, những bước nào, cần làm gì trong từng bước, có những vấn đề thực tế nào, giải quyết thế nào để thực sự kiếm được tiền — những thứ như vậy tôi đều đang làm cho chính mình, làm cùng khách hàng, và hiểu nó một cách hệ thống thay vì chỉ là trải nghiệm riêng lẻ của một lĩnh vực nào đó.
Tôi giúp học viên của tôi khởi nghiệp. Tôi ngồi vào bàn tư vấn, cùng họ giải quyết vấn đề thật của họ — và biến trải nghiệm thực tế của mỗi học viên thành trải nghiệm thực tế của tôi.
Vậy cái đó nên gọi là thực tế hay lý thuyết? Mà khoan — ai quan tâm nó gọi là gì chứ? Lúc bạn gặp trường hợp tương tự, tôi đem hiểu biết đó giải quyết được cho bạn — là được, đúng không?
Bác sĩ có cần mắc hết bệnh mới được chữa bệnh?
Đây là câu hỏi tôi muốn tặng bạn:
Một bác sĩ có cần phải mắc hết những căn bệnh mà ông ấy chữa — để có “kinh nghiệm thực tế” — không?
Nếu có, thì ổng chết lâu rồi. Làm sao còn ngồi đó mà khám bệnh được!
Cũng vậy: một người phải tự trải qua tất cả các thất bại, tự rút hết bài học rồi mới được phép chỉ cho người khác — thì chắc phải sống tới 1000 tuổi. Và vỡ nợ lâu rồi. Hoặc đang ngồi tù. Chứ làm sao đứng đó mà chỉ đường?
Cái quan trọng không phải là “đã mắc đủ bệnh chưa”. Cái quan trọng là năng lực chữa bệnh — đến từ một hệ thống tư duy bài bản mà nhiều người đang gọi nhầm là “lý thuyết suông”, kết hợp với các trường hợp thực tế — đôi khi không nhất thiết chính mình trải qua, nhưng mình biết rõ.
Tôi chính là một bác sĩ doanh nghiệp. Tôi dặn các doanh nghiệp sống sao cho khỏi bệnh. Và mắc bệnh thì chữa sao cho khỏi. Tôi không cần trải qua tất cả bệnh tật của một doanh nghiệp để làm điều đó — đó là cách học ngu ngốc nhất. Cách học của con người là học từ trí tuệ ngàn đời truyền lại.
Nếu tôi phải tự mày mò để tìm ra 10×10=100 hay 1+1=2, thì tôi khẳng định luôn: đến giờ tôi vẫn chưa biết làm toán. Nhưng tôi đi học — cho nhanh!
1+1=2 là lý thuyết hay thực tế?
Bạn cũng từng đi học rồi, đúng không? Vậy đố bạn: 1+1=2 là lý thuyết hay là thực tế?
Đố ai trả lời được. Chỉ đơn giản là: nó đúng, nó dùng được — là được.
Chuyện của doanh nghiệp cũng vậy. Dẹp mấy cái định nghĩa mơ hồ đi, và tập trung vào kết quả. Nếu tôi hiểu nó, tôi có thể nói cho bạn — bất kể tôi hiểu từ lý thuyết, từ trải nghiệm, hay cả hai. Chấm hết!
Nhưng nói nhỏ bạn nghe: tôi luôn cố gắng hiểu không phải từ cả hai — mà từ cả mười. Từ chính những hoạt động kinh doanh tôi đang làm mỗi ngày. Từ việc học nhiều nguồn khác nhau (là kinh nghiệm thực tế của họ — và thành “lý thuyết” khi truyền sang tai tôi). Từ những trường hợp mà học viên của tôi trải qua và tôi cùng gỡ.
Vậy đó.
Điều bạn nên mang về (quan trọng hơn chuyện của tôi)
Bài này không phải để bạn tin tôi. Bài này để bạn đổi câu hỏi.
Khi chọn học từ ai — về kinh doanh hay bất cứ thứ gì — câu hỏi “người này đã giàu chưa / đã trải qua y hệt chưa?” là câu hỏi sai, vì như bạn vừa thấy: không tình huống nào lặp lại 100%, và người trải-qua-tất-cả không tồn tại.
Ba câu hỏi đúng để bạn tự kiểm tra bất kỳ người dạy nào (kể cả tôi):
- Họ có đang LÀM thật không? — hay chỉ nói lại lời người khác? (Hỏi xem họ đang bán gì, tìm khách ra sao, tự tay làm khâu nào.)
- Họ có một hệ thống bài bản không? — hay chỉ có vài mẹo rời rạc từ trải nghiệm riêng của một lĩnh vực?
- Họ có các trường hợp thật mà họ biết rõ không? — học viên thật, khách thật, vấn đề thật đã cùng giải quyết?
Ai qua được ba câu đó — dù chưa “giàu nứt vách” — vẫn có thể rút ngắn cho bạn nhiều năm mày mò. Ai trượt cả ba — dù hào nhoáng đến đâu — bạn nên giữ ví thật chặt.
Đó là cách một bác sĩ doanh nghiệp khám… chính những người tự xưng là bác sĩ.
Bạn đang tự mày mò kinh doanh và muốn xem “hệ thống bài bản” trông như thế nào? Bắt đầu từ một tấm bản đồ: bạn đang đứng ở đâu, tiền đang đi đâu, bước kế tiếp là gì. Miễn phí, để lại email là tôi gửi.
Đọc tiếp trong vườn nội dung:
- Cái giá thật của việc tự mày mò thay vì học từ người đi trước: Giỏi chuyên môn nhưng không biết kinh doanh.
- Nếu bạn cũng đang ngại chào bán chính thứ mình giỏi: Ngại bán hàng dù giỏi nghề.
- Cái sàng để lọc xem nên học gì trước: Bắt đầu kinh doanh cần học gì.