Người sống nhạt thường không phải người lười.
Họ dậy đúng giờ. Đi làm đủ buổi. Không nợ nần, không bê tha, không làm phiền ai. Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ đều ổn.
Nhưng bảo bạn kể một câu chuyện của riêng bạn đi — bạn đứng hình.
Tại sao một ngày của bạn chép lại y hệt ngày hôm qua, mà tối về bạn vẫn thấy mệt? Tại sao khi có người hỏi “dạo này có gì mới không”, bạn cười một cái, rồi im — vì thật sự không có gì để kể?
Người ta gọi cái đó là sống nhạt. Và gọi nó như gọi một tính cách.
Bạn không lười. Nhưng đừng vội thấy nhẹ lòng: lý do thật còn khó nghe hơn là “tại tính mình vốn vậy”.
Bạn không lười. Vậy vì sao đời vẫn nhạt?
Sống nhạt không nằm ở chỗ bạn làm ít. Nó nằm ở chỗ mọi thứ bạn làm đều giống hệt nhau.
Cùng một cung đường tới công ty. Cùng một quán cơm trưa. Cùng vài cái tên hiện lên trong tin nhắn. Cùng cái điện thoại cầm lên trước lúc ngủ rồi đặt xuống khi đã quá khuya. Cả một năm trôi qua, mà thật ra bạn chỉ sống đúng một ngày — rồi lặp lại nó.
Kẻ đang lấy đi cuộc đời bạn không phải sự lười. Nó tên là Sự Trôi Dạt. Không ai cấm, không ai ép, ngày nào cũng giống hệt ngày nào.
Bạn có nghe chuyện con ếch trên chảo nóng chưa? Người ta thả một con ếch vào chảo nước rồi bật lửa thật nhỏ. Nước ấm dần lên, ấm dần lên, dễ chịu tới mức con ếch không thấy có lý do gì phải nhảy ra. Đến lúc nước đủ nóng để nó hiểu chuyện gì đang xảy ra thì nó đã không còn đủ sức mà nhảy nữa. Thứ giết con ếch không phải cái nóng. Là cái chậm.
Một đời trôi cũng đúng như vậy. Không có ngày nào tệ hẳn để bạn giật mình tỉnh dậy. Chỉ có một chuỗi ngày “cũng được” nối nhau, ấm dần, êm dần, cho tới khi bạn không còn nhớ nổi mình từng muốn gì.
Sống nhạt không phải tính cách. Đó là hệ quả.
Không ai sinh ra đã nhạt. Nhạt là một kết quả — mà đã là kết quả thì phải có nguyên nhân. Có nguyên nhân thì sửa được.
Ba chữ “vì” không ai muốn nghe
Quay lại mấy câu hỏi lúc nãy — và thêm một câu nữa mà bạn tự hỏi nhưng không nói ra. Vì sao không có gì để kể? Vì sao ngày nào cũng như ngày nào? Vì sao người khác nói chuyện thì cuốn, còn bạn mở miệng ra là hết vốn?
Có ba chữ “vì”. Cả ba đều khó nghe.
Vì chưa được cho phép trải nghiệm.
Vì chưa được cho phép học một thứ tới nơi tới chốn.
Vì chưa được cho phép quăng mình vào một cuộc phiêu lưu mà kết quả không ai hứa trước.
“Chưa được cho phép” — nghe như có ai đó đứng chắn ngay cửa. Lúc đầu thì đúng là có thật. Người lớn dặn đừng liều. Bạn bè cười cái ý tưởng của bạn. Một lần bị chê, bạn không dám nói lần thứ hai. Nhưng rồi tới một lúc nào đó, người gác cửa đổi ca. Người đứng chắn không còn là ai bên ngoài nữa. Là bạn.
Chưa được cho phép trải nghiệm, nên tối nào cũng lướt điện thoại tới khuya, sáng dậy không nhớ nổi mình đã xem cái gì.
Chưa được cho phép học tới nơi tới chốn, nên thứ gì cũng biết sơ sơ, không có thứ nào đủ sâu để ngồi kể cho ai nghe trong nửa tiếng.
Chưa được cho phép bước ra khỏi cái vòng quen thuộc, nên vẫn quanh quẩn vài người bạn cũ, vẫn nghe ngóng drama thiên hạ — dùng chuyện của người khác lấp vào chỗ trống trong chuyện của mình.
Không có nguyên liệu thì lấy gì mà dày.
Người ít trải nghiệm không hề tẻ nhạt. Họ chỉ chưa cho mình đủ chất liệu để có gì đó mà kể, gì đó mà viết, gì đó mà trao đi.
Và câu ru ngủ nguy hiểm nhất không phải là “thôi kệ”. Là “vậy cũng ổn”.
Có một đám đông rất đông đang sống bằng đúng ba chữ đó và gọi nó là trưởng thành. Không phải. Đó là đầu hàng có trật tự.
Người tránh hết khó khăn là người tự chọn một đời nhạt
Có một kiểu khôn ngoan mà rất nhiều người theo đuổi cả đời: né.
Né việc khó. Né cuộc trò chuyện khó. Né cái vị trí mà mình có thể làm hỏng. Né lời từ chối. Né luôn những người giỏi hơn, vì đứng cạnh họ thì thấy mình bé lại. Né đủ lâu, đủ khéo, thì cuộc đời sạch sẽ thật — không vết xước nào, không cú ngã nào, không đêm nào phải thức trắng.
Sạch sẽ. Và trống rỗng.
Vì đây là chỗ ít ai chịu nhìn thẳng: thứ làm một cuộc đời đậm đà lại chính là những chỗ nó từng bị vấy bẩn.
Hố bùn — hình dung cho đúng nghĩa: một vũng sình lầy nằm chắn ngang đường, bước xuống là lấm từ chân lên tới mặt, càng vùng vẫy càng lún sâu. Ai đi đường dài rồi cũng gặp vài cái. Có người dừng lại ở mép hố, chọn đường vòng, đi vòng mãi cho tới hết đời và không tới đâu cả. Có người lội qua, người ngợm bê bết, nhưng sang được bờ bên kia — và mang theo một câu chuyện.
“Khó khăn không đến và ở lại mãi mãi. Khó khăn đến để ép bạn phải tiến lên.”
“Khó khăn, đó không phải là một sự trừng phạt! Đó chỉ là một điểm số, điểm số cho thấy đã đến lúc bạn phải học cách vượt qua ‘môn học cuộc đời’ này!”
“Khó khăn, đó không phải là một tai nạn, không phải là một điều xui xẻo!”
Tôi tin khó khăn không phải tai nạn hay xui xẻo. Đó là một món quà, là sự huấn luyện của thượng đế.
Và rồi nó đặt bạn trước một cái ngã ba không ai đi thay được:
“Bạn có hai chọn lựa: hoặc là chìm sâu trong hố bùn khó khăn đó và sống một cuộc sống đau khổ, hoặc là tiến lên, bằng bất cứ thứ gì bạn có, vượt qua nó, và viết nên câu chuyện đầy cảm hứng của riêng bạn!”
Cho nên nếu đời bạn lúc này đang phẳng lì, êm ru, không có gì để kể — đừng vội mừng.
“Nếu không có khó khăn, cuộc đời sẽ nhạt nhẽo biết bao nhiêu!”
Người tránh hết khó khăn không phải người khôn. Đó là người tự tay chọn một đời nhạt, rồi ngồi than rằng sao đời mình nhạt quá.
Hãy sống một đời đáng sống!
Bốn chữ Google chấm một website — và chấm luôn đời bạn
Có bốn chữ trong bộ tiêu chuẩn Google dùng để đánh giá một nội dung đáng tin tới đâu. Gọi tắt là E-E-A-T:
- Experience — người viết đã trải qua chuyện đó thật chưa, hay chỉ đọc rồi chép lại?
- Expertise — có giỏi nghề thật không?
- Authoritativeness — có ai trong nghề công nhận không?
- Trustworthiness — có đáng tin không?
Bốn chữ đó sinh ra để soi một trang web. Nhưng đem soi một con người thì chuẩn không kém.
Cầm bút lên. Chấm thẳng vào đời bạn, đừng chấm cho đẹp:
| Chữ | Câu hỏi soi thẳng vào đời bạn | Tự chấm |
|---|---|---|
| E — đã trải chưa | Một năm qua, bạn làm được điều gì mà trước đó chưa từng làm? | ☐ Kể ra được ngay ☐ Nghĩ mãi không ra |
| E — có giỏi nghề không | Có thứ gì bạn làm tốt hơn hầu hết người xung quanh, và bạn dạy lại được? | ☐ Có ☐ Chưa có |
| A — có ai công nhận không | Trong một năm qua, có ai chủ động tìm tới bạn vì tin bạn làm được việc đó? | ☐ Có ☐ Không ai |
| T — có đáng tin không | Có ai từng giao cho bạn thứ họ sợ mất — tiền, cơ hội, uy tín của họ? | ☐ Có ☐ Chưa |
Chấm xong rồi thì nhìn cột bên phải. Đếm xem bạn tích vào mấy ô trống.
Ô trống nào cũng khó chịu như nhau. Nhưng chúng không sửa được như nhau.
Giỏi nghề cần nhiều năm.
Được công nhận cần người khác gật đầu.
Được tin cậy cần thời gian chứng minh.
Ba chữ đó bạn muốn nhanh cũng không nhanh được. Chúng nằm trong tay năm tháng, và nằm trong tay người khác. Bạn có nôn nóng tới mấy thì cũng chỉ đứng chờ.
Còn lại đúng một chữ. Chữ E đầu tiên. Trải nghiệm là thứ bạn tự cấp cho mình được, ngay hôm nay, không xin phép ai.
Không ai phê duyệt. Không ai cấp bằng. Không ai xếp lịch cho bạn. Bạn quyết là có.
Và nói thẳng một câu, không phải để dỗ bạn: Không ai giỏi nghề, được công nhận, được tin cậy từ một đời chưa từng làm gì. Ba ô sau không tự mọc lên từ khoảng trắng. Chúng mọc lên từ những thứ bạn đã lăn vào và làm thật.
Cái bảng bốn ô ở trên không chấm điểm con người bạn. Nó là một tấm gương. Gương không khen, không chê. Nó chỉ phản chiếu — và chính vì thế nó cho bạn thứ mà mấy năm loay hoay mơ hồ không cho được.
Sau vài phút cầm bút, bạn thôi phải nói câu “hình như đời mình đang thiếu gì đó”. Bạn gọi được đúng tên cái đang thiếu, biết cái nào phải chờ và cái nào được phép bắt đầu ngay tối nay — và bạn thôi tự trách mình về ba thứ vốn dĩ không nằm trong tay mình.
Chữ E của tôi bắt đầu từ một cuốn sách ướt mưa
Có một quãng đời tôi ít khi kể lại. Nhưng lần này tôi quyết định sẽ kể.
Hai năm đầu đại học, tôi chìm trong cái hố bùn đó — cái hố của những ngày chán chường. Ngày qua ngày, tôi chỉ biết cày phim và chơi game. Mà game cũng chẳng phải là game gì đáng nói, chỉ là Plants vs Zombies và cờ tướng, cờ úp, nhưng tôi chơi suốt ngày đêm. Tôi nợ môn, thi lại, và luôn thấy mình bị bỏ lại. Đời tôi cứ thế trôi đi, mà không biết sẽ trôi về đâu.
Thứ kéo tôi ra là một cuốn sách mỏng: “Hãy sống một đời đáng sống” của Nigel Risner. Đúng cái loại sách mà người ta hay gọi bằng một cái tên nửa miệt thị: sách self-help.
“Tôi không bao giờ đồng ý với những người ghét sách phát triển bản thân — những người có lẽ chưa bao giờ thực sự đọc và sống với lời khuyên của một cuốn sách, dù chỉ là một cuốn sách mỏng.”
Căn nhà cũ của tôi bị dột. Một đêm mưa, nước ướt sũng cả một góc nhà, và cuốn sách nằm đúng trong góc đó. Tôi mang nó ra phơi nắng mấy ngày liền, nhưng các trang giấy vẫn dính chồng lên nhau, không tài nào tách ra được. Mười mấy năm nay tôi vẫn mang nó theo. Không đọc nữa. Chỉ để thỉnh thoảng nhìn dòng chữ trên cái bìa đã cũ.
Ai đó từng nói, chúng ta phải đọc hàng trăm cuốn sách chỉ để tìm ra một vài cuốn làm thay đổi cuộc đời mình. Cuốn của tôi nằm trong một góc nhà dột.
Và rồi tôi đọc cuốn sách đó. Rồi tôi tự cho mình một quyết định, một quyết định âm thầm nhưng mạnh mẽ, một quyết định đã thay đổi hoàn toàn đời tôi sang một ngã rẽ mới, một quyết định như cái tên được in trên bìa cuốn sách đó: sống một đời đáng sống.
Nghe khá là sáo rỗng, phải không? Nhưng từ cái ngày đó, bước ngoặt của đời tôi bắt đầu.
(Nếu bạn muốn đọc câu chuyện đầy đủ về cuốn sách ướt, nó nằm ở trang giới thiệu.)
Không có việc nào trong số đó là to tát cả
Tôi bắt đầu chạy bộ. Bắt đầu đọc sách một cách nghiêm túc. Bắt đầu xem TED Talk thay vì cày phim xuyên đêm. Bắt đầu học tiếng Anh, bắt đầu tham gia các câu lạc bộ. Rồi bắt đầu đi làm thêm — phục vụ nhà hàng tiệc cưới, rồi làm ở khách sạn Mizuki của Nhật, tập tành bập bẹ mười mấy câu tiếng Nhật để chào khách, mà giờ gần như đã quên sạch. Bắt đầu tập bắt chuyện với những người lạ — trên một chuyến xe buýt, hay trong một buổi chiều trên ghế đá sân trường. Có lần vì tham gia một câu lạc bộ ở công viên 23/9, tôi còn bị dụ vào đa cấp, nhưng được vài bữa thì kiếm đường thoát ra.
Không có việc nào trong số đó là to tát cả. Nhưng mỗi việc đều là một lần tôi bước ra khỏi vùng an toàn của mình thêm một chút.
Điểm 10 đầu tiên
Và rồi, có một cột mốc mà tôi nhớ mãi.
Đó là điểm 10 tổng kết đầu tiên trong đời sinh viên của tôi. Mà nó lại rơi vào đúng cái môn tôi ghét nhất, cũng sợ rớt nhất — môn chi tiết máy.
Tôi vẫn nhớ cảm giác khi xem bảng điểm lần đó, không phải vì con số mà vì nó chứng minh cho một điều tôi bắt đầu tin, và tới giờ vẫn tin:
Cố gắng đủ nhiều, thì việc khó nhất rồi cũng trở nên dễ dàng. Một thành tựu sẽ đến không phải vì tôi thích hay không thích, nhưng là vì tôi có trả giá đủ nhiều hay không.
Cũng từ đó, tôi học bù những môn đã rớt và đổi chúng thành những điểm số cao. Tôi tự tin dần lên. Và rồi tôi bắt đầu có học bổng.
Tôi đã khép lại quãng đời đại học bằng điểm luận văn 9,6 — cao nhất bộ môn năm đó.
Tôi kể ra con số đó không phải để khoe. Mà vì nó là một bằng chứng thật cho một điều: cái cậu sinh viên nợ môn, nghiện game ngày nào, hóa ra không phải là phiên bản cuối cùng của chính mình.
Cậu ấy đã thay đổi được. Thì bạn cũng sẽ thay đổi được.
Hãy sống một đời đáng sống!
Tấm bản đồ đó không nói dối
Mấy tháng nay tôi có thói quen ghi lại mọi thứ mình đã học, đã làm, đã sống vào cùng một chỗ. Người ta gọi cái đó là bộ não thứ hai. Tối hôm đó tôi bật màn hình lên và mở toàn bộ sơ đồ ra xem. Nó hiện lên như một bầu trời thu nhỏ: từng đốm sáng, từng đường nối chằng chịt chạy giữa các đốm.
Rồi một thứ trên đó khiến tôi ngồi lặng đi.
Chỗ nào dày đặc, sáng rực — chỗ đó là chỗ tôi từng ngã, từng làm, từng đau, từng kể đi kể lại.
Chỗ nào thưa thớt, mờ nhạt — chỗ đó là chỗ tôi mới chỉ đọc qua.
Cái bản đồ đó không nói dối.
Mười mấy câu tiếng Nhật ở khách sạn Mizuki nằm đúng vào một vùng mờ như thế. Trải nghiệm thì có thật, nhưng tôi chưa lần nào ngồi lại ngẫm về nó — nên nó rơi rụng gần hết.
Vùng sáng trên bản đồ đời bạn nằm ở đâu?
Tuần này: thay vì X, hãy thử Y
Đọc xong mà không khoanh dòng nào thì đây chỉ là một buổi tối giải trí tử tế — và Sự Trôi Dạt vừa thắng thêm một ngày.
Nên phần này không có gì để hiểu thêm. Chỉ có thứ để chọn.
- Thay vì lại bật một bộ phim giải trí nữa → hãy thử một lần đi nghe nhạc giao hưởng.
- Thay vì ngồi yên một chỗ → hãy thử đi đó đây; không có tiền thì tìm cách đi rẻ, nhưng vẫn đi.
- Thay vì lướt điện thoại tới khuya → hãy thử mở một cuốn sách ra.
- Thay vì quanh quẩn với vài người bạn cũ → hãy thử bước tới làm quen một người mới.
- Thay vì nghĩ tốt nghiệp là học xong → hãy thử ghi danh một khóa học.
- Thay vì nghe ngóng drama thiên hạ → hãy thử bỏ đúng chỗ thời gian đó vào một câu lạc bộ, một điều mới, một người mới.
- Thay vì an phận chờ đồng lương tháng nào cũng như tháng nào → hãy thử làm những bước đầu tiên cho một nguồn thu của riêng mình.
Dòng cuối cùng, nói cho rõ ràng: bước đầu tiên thôi. Bài này không hứa với bạn một đồng nào.
Bảy dòng nằm đó. Bạn chỉ được chọn một.
Đừng chọn bảy. Chọn bảy là cách lịch sự nhất để không làm gì cả — tuần sau bạn vẫn y nguyên, chỉ thêm một lần thất hứa với chính mình.
Chọn một dòng. Khoanh nó lại. Rồi mở lịch ra, ghi vào đó một ngày cụ thể, một giờ cụ thể, trong bảy ngày tới. Không phải “cuối tuần nào đó”. Không phải “khi rảnh hơn”. Thứ mấy, mấy giờ.
Cái hẹn đó là thứ đầu tiên bạn tự cấp cho mình mà không phải xin phép ai.
Ngẫm — khâu duy nhất biến trải nghiệm thành của bạn
Nhớ mười mấy câu tiếng Nhật ở khách sạn Mizuki chứ? Có trải nghiệm hẳn hoi, mà giờ chỉ còn nhớ lơ mơ. Vì làm xong rồi thôi, không ngồi lại với nó lần nào.
Trải nghiệm mà không ngẫm thì trôi qua như nước. Đi mười nơi mà không lần nào ngồi lại thì vẫn là mười lần giết thời gian, chỉ khác là giết ở chỗ đẹp hơn.
Nên làm xong dòng bạn vừa khoanh, ngồi xuống mười phút và trả lời ba câu:
- Chuyện gì đã thực sự xảy ra? Kể lại như kể cho một người bạn, không tô vẽ.
- Nó nói gì về mình? Mình sợ chỗ nào, sáng lên chỗ nào, ngạc nhiên chỗ nào.
- Lần sau làm khác ở đâu? Một điểm thôi, cụ thể.
Vậy là bạn có cái hẹn thứ hai: đặt luôn mười phút đó vào lịch, ngay sau cái hẹn thứ nhất.
Hai cái hẹn. Đó là toàn bộ sản phẩm thật của bài viết này. Phần còn lại chỉ là chữ.
Câu hỏi thường gặp về sống nhạt
Sống nhạt là gì?
Là trạng thái đời sống lặp lại tới mức không còn gì để kể: mọi ngày na ná nhau, không biến cố, không thứ gì mới đủ để in lại thành một câu chuyện. Nó là hệ quả của việc thiếu trải nghiệm sống, không phải một tính cách bẩm sinh.
Vì sao tôi thấy cuộc sống lặp đi lặp lại, nhàm chán?
Vì lượng nguyên liệu bạn nạp vào đời mình đang bằng không. Không ai cấm, không ai ép — bạn chỉ chưa cho phép mình bước ra khỏi vòng an toàn đủ số lần để có gì đó khác biệt xảy ra.
Làm sao để bắt đầu thoát khỏi cảm giác sống nhạt?
Chọn đúng một hành động mới trong tuần này, ghi ngày giờ vào lịch, làm nó, rồi dành mười phút ngồi ngẫm lại. Một trải nghiệm có ngẫm hơn mười trải nghiệm trôi tuột.
Bài này cho bạn một chữ. Còn cả tấm bản đồ thì ở chỗ khác.
Cái sơ đồ đốm sáng và đường nối kia — bộ não thứ hai — là một tấm gương. Nó soi rất trung thực bạn đã sống dày ở đâu, mỏng ở đâu. Nhưng gương chỉ soi được cái đã rồi. Nó nhìn về phía sau.
Chính vì vậy mới cần thứ thứ hai: một tấm bản đồ. Bản đồ không soi bạn đã sống thế nào. Nó chỉ bạn đi đâu tiếp. Nó nhìn về phía trước.
Và đây là chỗ chỉ có hai đường: trôi, hoặc chọn. Không có đường thứ ba. Không chọn cũng là đã chọn — chọn trôi.
Chọn thì phải biết chọn đi đâu. Đó là lúc người ta cần tới một tấm bản đồ.
Muốn ngồi xuống vẽ tấm bản đồ cho cuộc đời mình thì có một chỗ làm đúng việc đó: BEDO LIFE MAP — khóa mở đầu của BEDO. Phản diện nó nhắm tới có tên hẳn hoi: Sự Trôi Dạt.
BEDO LIFE MAP: 500.000đ. Hoàn tiền vô điều kiện — học xong thấy không đáng, nhắn một câu, trả lại tiền, không hỏi lý do. Nghĩa là rủi ro nằm ở phía BEDO, không nằm ở phía bạn.
Lần tới có người hỏi “dạo này có gì mới không” — câu trả lời của bạn đã được quyết trong bảy ngày tới rồi. Không phải trong bài viết này.
Cuốn sách mỏng ướt mưa kia không thay đổi đời ai cả. Cái quyết định sau khi gấp nó lại mới làm chuyện đó.
Hãy sống một đời đáng sống!
Dù sao cũng chỉ sống một lần, tại sao không sống thật ý nghĩa và đặc biệt.
Về tác giả — Bùi Văn Hân, người sáng lập BEDO (Be & Do).
Sinh năm 1993, lớn lên là một đứa trẻ chăn trâu ở làng quê Nghệ An. Kỹ sư tốt nghiệp Đại học Bách Khoa TP.HCM, bộ môn Công nghệ Nhiệt lạnh — sau hai năm đầu nợ môn và suýt bỏ cuộc. Từ một người từng ngại đụng tới chuyện tiền bạc, anh bước vào tài chính cá nhân bằng thương vụ bất động sản đầu tiên năm 2019, rồi chứng khoán từ 2021. Nay anh làm công việc mình phát hiện muộn nhưng hợp nhất: ngồi xuống cùng người khác, giúp họ vẽ lại tấm bản đồ cuộc đời mình.
Câu chuyện đầy đủ về cuốn sách ướt mưa và hành trình phía sau bài viết này: trang giới thiệu tác giả.
Công bố: BEDO LIFE MAP là sản phẩm có thu phí do chính tác giả biên soạn.
Đọc tiếp trong vườn nội dung: